Vừa đứng dậy sau khi ngồi lâu, bạn bỗng cảm thấy chóng mặt, đầu óc choáng váng, mắt tối sầm và cơ thể chao đảo như sắp ngã.
Chóng mặt khi đứng lên có thể liên quan đến rối loạn tiền đình, nhưng cũng có khả năng bắt nguồn từ huyết áp, tuần hoàn, thiếu máu hoặc nhiều vấn đề sức khỏe khác.

Chóng mặt khi đứng lên là hiện tượng gì?

Chóng mặt là thuật ngữ được sử dụng để mô tả nhiều cảm giác khác nhau như lâng lâng, mất thăng bằng, choáng váng, yếu người hoặc cảm giác bản thân và không gian xung quanh đang quay tròn. Trong đó, cảm giác mọi vật xoay chuyển thường được gọi chính xác hơn là chóng mặt quay cuồng.

Khi thay đổi tư thế từ nằm hoặc ngồi sang đứng, cơ thể phải nhanh chóng điều chỉnh hoạt động của tim, mạch máu và hệ thần kinh để duy trì lượng máu cung cấp cho não. Nếu quá trình thích nghi diễn ra không kịp thời, người bệnh có thể thấy tối sầm trước mắt, lâng lâng, đứng không vững, buồn nôn hoặc thậm chí ngất.

Triệu chứng thường chỉ kéo dài vài giây nhưng cũng có thể tái diễn nhiều lần, ảnh hưởng đến sinh hoạt và làm tăng nguy cơ té ngã. Vì vậy, không nên mặc định mọi trường hợp chóng mặt khi đứng lên đều là biểu hiện của rối loạn tiền đình.

Chóng mặt khi đứng lên có phải do tiền đình không?

Câu trả lời là có thể, nhưng không phải lúc nào cũng do tiền đình. Hệ thống tiền đình nằm ở tai trong và có mối liên hệ với não bộ, thị giác cùng hệ cảm giác bản thể. Bộ phận này đóng vai trò duy trì tư thế, định hướng không gian và phối hợp chuyển động của mắt, đầu, thân mình. Khi chức năng tiền đình bị rối loạn, người bệnh có thể xuất hiện cảm giác quay cuồng, chao đảo, mất thăng bằng, buồn nôn, ù tai hoặc nghe kém.

Tình trạng liên quan đến tiền đình thường rõ hơn khi người bệnh xoay đầu, nằm xuống, trở mình trên giường, cúi người hoặc ngẩng đầu. Một số người cảm thấy căn phòng quay dữ dội, kèm rung giật nhãn cầu, buồn nôn và khó giữ thăng bằng.

Ngược lại, nếu cảm giác chủ yếu là tối mắt, lâng lâng hoặc sắp ngất ngay sau khi đứng dậy và giảm nhanh khi ngồi hoặc nằm xuống, nguyên nhân có thể liên quan nhiều hơn đến hạ huyết áp tư thế.

Phân biệt chóng mặt tiền đình và choáng váng do thay đổi tư thế

Chóng mặt do tiền đình thường tạo cảm giác chuyển động rõ rệt, chẳng hạn như người bệnh thấy cơ thể hoặc đồ vật xung quanh đang xoay. Triệu chứng có thể đi kèm ù tai, giảm thính lực, buồn nôn, đi đứng lệch hướng và mất khả năng giữ thăng bằng.

Trong khi đó, choáng váng do huyết áp thường được mô tả là cảm giác nhẹ đầu, mờ mắt, yếu người hoặc sắp ngất. Cơn xuất hiện trong vài giây đến vài phút sau khi đứng lên và thường giảm khi người bệnh nằm xuống.

Tuy nhiên, các biểu hiện đôi khi không hoàn toàn điển hình. Một người cũng có thể đồng thời mắc nhiều nguyên nhân gây chóng mặt, vì vậy việc tự chẩn đoán chỉ dựa trên cảm giác là chưa đủ.

Những nguyên nhân thường gặp

Hạ huyết áp tư thế

Hạ huyết áp tư thế là tình trạng huyết áp giảm quá mức khi cơ thể chuyển sang tư thế đứng. Theo định nghĩa chuyên môn, tình trạng này được xác định khi huyết áp tâm thu giảm ít nhất 20 mmHg hoặc huyết áp tâm trương giảm ít nhất 10 mmHg trong vòng ba phút sau khi đứng.

Nguyên nhân có thể liên quan đến mất nước, mất máu, tuổi cao, bệnh tim mạch, rối loạn thần kinh tự chủ hoặc tác dụng của một số loại thuốc. Người đang sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp, thuốc lợi tiểu, thuốc an thần hoặc thuốc chống trầm cảm cần thông báo đầy đủ với bác sĩ khi thăm khám.

Mất nước hoặc thiếu năng lượng

Uống không đủ nước, làm việc trong môi trường nóng, sốt, tiêu chảy hoặc vận động ra nhiều mồ hôi có thể làm giảm thể tích tuần hoàn. Khi đứng lên, lượng máu lên não tạm thời không đủ và gây choáng váng.

Bỏ bữa, ăn uống thất thường hoặc hạ đường huyết cũng có thể khiến cơ thể mệt lả, run tay, vã mồ hôi và chóng mặt. Thiếu máu là một nguyên nhân khác cần được lưu ý, đặc biệt khi triệu chứng đi kèm da xanh, hụt hơi, hồi hộp hoặc mệt mỏi kéo dài.

Rối loạn tiền đình

Rối loạn tiền đình có thể xuất phát từ tai trong, dây thần kinh tiền đình hoặc các vùng thuộc hệ thần kinh trung ương. Những bệnh lý thường được xem xét gồm chóng mặt tư thế kịch phát lành tính, viêm thần kinh tiền đình, bệnh Ménière, đau nửa đầu tiền đình và một số tổn thương thần kinh.

Tại Inomas, chóng mặt, hoa mắt, mất thăng bằng, ù tai và buồn nôn được xác định là những biểu hiện cần được đánh giá kỹ nhằm tìm đúng căn nguyên, thay vì chỉ xử lý triệu chứng tạm thời.

Khi nào chóng mặt cần được thăm khám sớm?

Người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế nếu tình trạng tái diễn thường xuyên, kéo dài, ngày càng nặng hoặc ảnh hưởng đến khả năng đi lại và làm việc. Việc thăm khám càng cần thiết khi người bệnh có bệnh nền tim mạch, tăng huyết áp, tiểu đường, thiếu máu hoặc đang sử dụng nhiều loại thuốc.

Trường hợp chóng mặt xuất hiện đột ngột kèm méo miệng, yếu hoặc tê một bên cơ thể, nói khó, nhìn đôi, đau đầu dữ dội, mất ý thức, đau ngực, khó thở hoặc không thể đứng vững cần được cấp cứu ngay. Chóng mặt cấp tính đôi khi có biểu hiện tương tự đột quỵ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua, do đó không nên trì hoãn việc đánh giá y tế.

Làm gì khi bị chóng mặt lúc đứng lên?

Khi cơn xuất hiện, người bệnh nên lập tức ngồi hoặc nằm xuống để tránh té ngã. Không cố gắng bước đi, lái xe hay leo cầu thang khi cơ thể vẫn còn chao đảo. Sau khi triệu chứng giảm, hãy thay đổi tư thế chậm rãi, ngồi ở mép giường một lúc trước khi đứng hẳn lên.

Duy trì lượng nước phù hợp, ăn uống đủ bữa, ngủ đủ giấc và hạn chế rượu bia có thể góp phần giảm một số yếu tố gây chóng mặt. Tuy nhiên, người có bệnh tim, thận hoặc tăng huyết áp không nên tự ý tăng lượng nước, muối hay ngừng thuốc nếu chưa tham khảo bác sĩ.

Inomas tiếp cận tình trạng chóng mặt như thế nào?

Để hỗ trợ hiệu quả, chóng mặt cần được tiếp cận dựa trên nguyên nhân, đặc điểm cơn và thể trạng của từng người. Tại hệ sinh thái Inomas, người bệnh được thăm khám, tư vấn và đánh giá tình trạng sức khỏe trước khi xây dựng hướng hỗ trợ phù hợp.

Theo định hướng chuyên môn được Inomas công bố, các phương pháp y học cổ truyền như châm cứu, xoa bóp và bấm huyệt có thể được ứng dụng trong kế hoạch chăm sóc một số trường hợp, đặc biệt khi người bệnh có biểu hiện rối loạn tiền đình, căng thẳng thần kinh hoặc tuần hoàn kém. Việc thực hiện cần có chỉ định chuyên môn và không thay thế cấp cứu hoặc điều trị y khoa cần thiết.

Chóng mặt khi đứng lên không phải lúc nào cũng do tiền đình. Đây có thể là biểu hiện của hạ huyết áp tư thế, mất nước, thiếu máu, hạ đường huyết, tác dụng của thuốc hoặc bệnh lý thần kinh. Thăm khám đúng thời điểm tại cơ sở chuyên môn sẽ giúp xác định nguyên nhân, hạn chế nguy cơ té ngã và lựa chọn phương pháp hỗ trợ phù hợp với từng người bệnh.

Fanpage: Phương Đông Inomas

Website: Phương Đông Inomas

Tags: chóng mặt, chóng mặt khi đứng dậy, inomas, Phòng khám chuyên khoa y học cổ truyền phương đông inomas, tiền đình